Mocz,krew itd.

W przypadkach zmian w układzie odde­chowym, podejrzanych o charakter gruź­liczy, oprócz wspomnianego wyżej bezpo­średniego badania plwociny w kierunku zawartości tzw. kwasoopornych prątków gruźliczych i założenia hodowli na specjal­nej pożywce (na której wzrost prątków przeciwgruźliczych trwa co najmniej 4—6 tygodni), można wykonać jeszcze próbę biologiczną, która polega na zaszczepieniu badaną treścią świnki morskiej. Jeżeli w badanym materiale znajdowały się prątki gruźlicy, to świnka morska (zwierzę labo­ratoryjne o dużej wrażliwości na zakażenie gruźlicze) padnie w ciągu 6—8 tygodni, a przy sekcyjnym jej badaniu zostaną stwierdzone zmiany gruźlicze.

Bakteriologiczne badanie plwociny
Plwocina przeznaczona do badania bak­teriologicznego musi być pobrana do jało­wego, dokładnie zamykanego naczynia. W przeciwnym przypadku nie nadaje się do takiego badania. Badanie to polega na robieniu z dostarczonej plwociny, lub po jej tzw. zagęszczeniu, bezpośrednich roz­mazów, ich różnorakim specjalnym bar­wieniu i dokładnym oglądaniu za pomocą mikroskopu w kierunku określenia rodza­jów zawartych w niej drobnoustrojów (w tym również prątków gruźlicy). W celu bardziej szczegółowego badania robi się jeszcze tzw. posiew plwociny, czyli za­kłada hodowlę drobnoustrojów na odpo­wiednich pożywkach. Wyhodowane i wyizolowane szczepy bak­terii mogą być oceniane pod względem wrażliwości na określone antybiotyki i chemioterapeutyki.

Cytologiczne badanie plwociny
Cytologiczne badanie plwociny ma na celu analizę jej składu komórkowego ze szcze­gólnym zwróceniem uwagi na ewentualną obecność komórek nietypowych, morfolo­gicznie zmienionych, które nie są złuszczonymi komórkami prawidłowego śród-błonka dróg oddechowych. Przy okazji tego badania można ponadto zwrócić uwagę na ewentualną obecność organizmów pasożytniczych lub ich fragmentów, jaj pasożytów lub ich cystowatych postaci przetrwalnikowych, strzępki rozpadającej się tkanki płucnej itd. Do tego typu badania plwocina powinna być pobrana według wyżej podanych za­sad do zbiornika, w którym znajduje się przygotowany wcześniej przez laborato­rium utrwalający płyn (np. mieszanka eteru z chloroformem). Z tak utrwalonej plwoci­ny wykonuje się w pracowni rozmaz na szkiełku, a następnie odpowiednio barwi i ogląda pod mikroskopem.

Ogólne badanie plwociny
W badaniu ogólnym plwociny uwzględnia się dobową jej ilość oraz wygląd, tj. barwę, gęstość, domieszkę treści ropnej, krwi, ewentualną obecność pasożytów lub in­nych tworów, sposób jej układania się w naczyniu itd.
Plwocinę zbieramy zazwyczaj do kalibro­wanego pojemnika lub do zwykłego na­czynia o znanej objętości w ciągu doby i przekazujemy lekarzowi lub pielęgniarce środowiskowej. Częściej jednak ogólne badanie i opis wyglądu plwociny ograni­cza się do charakterystyki pojedynczo od­krztuszanych porcji.

Jeżeli nie ma takich, to można je zastąpić słoiczkiem po kremie, który trzeba wymyć, wyparzyć, a do badań bakteriologicznych dodatkowo przez kilkanaście minut wygotować w gar­nku pod przykryciem. Plwocina przezna­czona do badania mikroskopowego lub bakteriologicznego powinna być pobrana na czczo rano i w możliwie krótkim czasie dostarczona do odpowiedniego laborato­rium, aby uniknąć jej naturalnego rozkła­du. Każda próbka plwociny musi być do­kładnie oznaczona (imię i nazwisko chore­go, data itd.).

Plwocina jako materiał do -badań diagnostycznych
Plwocina jest wydzieliną dróg oddecho­wych wydalaną przy kaszlu lub odkrztuszaniu i zawiera zazwyczaj domieszkę śliny oraz śluzu z nosa.
Ważne jest, aby chorzy nie utożsamiali plwociny ze śliną, tj. wydzieliną wytwarza­ną przez ślinianki, i nie przekazywali do badania śliny zamiast plwociny. Przezna­czona do badania plwocina powinna być odkrztuszona z głębszych dróg oddecho­wych, po dokładnym kilkakrotnym wypłu­kaniu jamy ustnej czystą przegotowaną wodą, wyłącznie do czystego i trwałego naczynia, np. ze szkła lub masy plastiko­wej. Najlepiej, jeżeli są to specjalne słoiki z ciemnego szkła (z szerokim otworem) wydane przez laboratorium.

Próbki moczu do badania bakteriologicz­nego należy pobierać z dokładnym uwzględnieniem wspomnianych wyżej za­biegów higieny krocza i narządów płcio­wych. Trzeba również wykluczyć możli­wość wtórnego zakażenia moczu. W tym celu badany musi mieć jałowe naczynie lub probówkę. Po dokładnym podmyciu się należy pierwszy strumień moczu oddać do muszli, a środkową część strumienia, w ilości 10—20 ml, do jałowego naczynia. Pamiętać należy, aby naczynie i nakrętka nie zostały zakażone. Następnie naczynie z próbką moczu (dokładnie oznakowane nazwiskiem badanego oraz datą) należy jak najszybciej podać do pracowni bak­teriologicznej. Próbka nie powinna zostać oziębiona, dlatego dobrze jest transpor­tować ją w odpowiednim naczyniu lub owiniętą w watę lub ligninę. Oziębienie próbki zmniejsza bowiem możliwość wy­hodowania drobnoustrojów, a wiec daje tzw. fałszywie ujemny wynik, i oddala szansę podjęcia potrzebnego leczenia.

Bakteriologiczne badanie moczu
Badanie bakteriologiczne moczu ma na celu sprawdzenie, czy:
9 w próbce badanego moczu, a tym sa­mym w drogach moczowych badanego człowieka, znajdują się drobnoustroje chorobotwórcze,
^ drobnoustroje znajdują się w znamien­nym nadmiarze, tzn. powyżej przyjętego za dopuszczalną normę progu krytycz­nego ich stężenia, tj. >1fl /ml,
0 wyhodowane drobnoustroje są wraż­liwe na wybrane antybiotyki lub chemioterapeutyki, aby można było zasto­sować właściwe środki w leczeniu.

Nie powinno się też w dniu poprzedzającym pobranie moczu do badań zażywać żadnych leków (z wyjątkiem insuliny lub antybiotyków), ani też spoży­wać w nadmiarze cukru, szczawiu, móżdż­ku, nerek itd., ponieważ może to wpływać na zafałszowanie wyniku badania. Pobrany do badania ogólnego mocz powi­nien być jak najszybciej dostarczony do laboratorium i przechowywany w tempe­raturze od 4 do 6° C.

Bardzo ważne jest, aby przygotowane naczynie było dobrze wymyte, wielokrotnie prze­płukane, a nawet wyparzone lub wygoto­wane. Zdarza się bowiem bardzo często, że w przypadku pobrania próbki moczu do złe wypłukanej butelki, np. po syropie, w mo­czu zostanie wykryty cukier i powstaje podejrzenie cukrzycy. W razie niedokładnego podmycia się ko­biet, które mają upławy, w badaniu stwier­dza się liczne krwinki białe. Daje to pod­stawy do błędnego rozpoznawania  np. zapalenia dolnego odcinka dróg moczo­wych i zbędnego podjęcia leczenia nefro-lub urologicznego. Jest również oczywi­ste, że kobiety nie powinny oddawać mo­czu do badania w okresie miesiączki, ani też bezpośrednio przed miesiączką (2—3 dni) lub po miesiączce (2—3 dni), gdyż stwierdzane zazwyczaj wówczas w moczu krwinki czerwone mogą sugerować zmia­ny chorobowe.